Tek kulak mı, çift kulak mı işitme cihazı kullanmalı?

Çift kulak işitme cihazının avantajları

Beyin, iki kulaktan gelen sesi sürekli karşılaştırır. Ses bir kulağa diğerinden çok kısa bir süre önce ve biraz daha güçlü ulaşır; beyin bu küçük farklardan sesin nereden geldiğini ve hangi sesin önemli olduğunu çıkarır. Kayıp iki kulaktaysa ve yalnızca biri desteklenirse bu karşılaştırma eksik kalır. İki cihazla dinlemenin başlıca kazanımları şunlardır:

• Sesin yönünü bulmak: Arkanızdan seslenen birini, yaklaşan bir aracı ya da evde çalan telefonu daha kolay konumlandırırsınız. Tek cihazla sesler çoğu zaman cihazlı taraftan geliyormuş gibi duyulur.
• Gürültüde konuşmayı anlamak: Kalabalık bir masada beyin, iki kulaktan gelen bilgiyi kullanarak konuşmayı arka plandaki seslerden ayırmaya çalışır. Gürültü bir yandan geldiğinde, karşı taraftaki kulak konuşmayı daha temiz yakalar.
• Daha az yükseltmeyle yeterli ses: Aynı ses iki kulakla dinlendiğinde tek kulağa göre daha yüksek algılanır. Bu sayede her cihazda daha düşük bir yükseltme yeterli olabilir; ses daha rahat duyulur ve ıslık (geri besleme) riski azalabilir.
• Daha dengeli ve doğal ses: İki cihazla ses, kafanın bir tarafına yığılmak yerine çevreye yayılmış gibi duyulur. Pek çok kullanıcı bunu en çok müzik dinlerken ve televizyon izlerken hisseder.
• Daha az dinleme yorgunluğu: Konuşmayı takip etmek için harcanan çaba azaldığında gün sonunda daha az yorulursunuz. Bu etki kişiden kişiye değişse de iki cihaz kullananların sık dile getirdiği bir farktır.

Bu yüzden iki kulakta da cihazla desteklenebilecek bir kayıp varsa genellikle iki cihaz önerilir. Yine de herkes bu avantajlardan aynı ölçüde yararlanmaz. Kazancı belirleyen başlıca etkenler işitme kaybının derecesi, iki kulak arasındaki fark ve her kulağın konuşmayı ayırt etme becerisidir.

Kayıp iki kulaktayken tek cihaz kullanılırsa

İki kulakta da kayıp varken yalnızca bir kulağa cihaz takmak ilk bakışta daha pratik ve ekonomik görünebilir. Ancak cihaz takılmayan kulak, konuşma seslerini uzun süre zayıf duymaya devam eder.

Araştırmalar, iki kulağında kayıp olup yalnızca bir kulağı desteklenen bazı kişilerde, cihazsız kulağın sözcükleri ayırt etme becerisinin yıllar içinde azalabildiğini gösteriyor. Bu duruma işitsel yoksunluk (auditory deprivation) denir. Herkeste görülmez; görüldüğünde de o kulağa cihaz takıldıktan sonra bir kısmı düzelebilir. Ne kadarının geri döneceğini önceden bilmek ise mümkün değildir.

Tek cihazla günlük hayatta bazı güçlükler de sürer: cihazsız taraftan konuşan kişiyi kaçırmak, sesin hep bir yandan geliyormuş gibi duyulması ve kalabalıkta başı sürekli cihazlı tarafa çevirme ihtiyacı bunların başında gelir.

Tek kulak işitme cihazı ne zaman yeterli olur?

Bazı durumlarda tek cihaz hem mantıklı hem de yeterlidir:

• Kayıp yalnızca bir kulaktaysa: Diğer kulak normal duyuyorsa cihaz kayıplı kulağa takılır ve iki kulak arasındaki denge yeniden kurulmaya çalışılır.
• Bir kulak cihazdan fayda göremeyecek kadar az duyuyorsa: O kulağa klasik bir cihaz takmak çoğu zaman işe yaramaz. Bu durumda aşağıda anlattığımız CROS ya da BiCROS seçenekleri konuşulur.
• İki cihaz konuşmayı zorlaştırıyorsa: Az sayıda kişide, daha çok ileri yaşta, iki cihazla konuşmayı anlamak tek cihaza göre daha zor olabilir. Binaural interferans denen bu durum nadirdir ve genellikle konuşma testleri ya da deneme sırasında anlaşılır.
• Bir kulağa cihaz takılmasını engelleyen tıbbi bir durum varsa: Örneğin tekrarlayan kulak akıntısında hekimin önerisine göre hareket edilir.

Bir kulak hiç ya da neredeyse hiç duymuyorsa (tek taraflı sağırlık), CROS adı verilen sistemler değerlendirilebilir. Zayıf kulağa takılan verici o taraftaki sesi toplar ve iyi duyan kulaktaki alıcıya kablosuz olarak aktarır. İyi duyan kulakta da kayıp varsa BiCROS kullanılır; bu kez alıcı, o kulağın kaybını da karşılayan bir işitme cihazıdır. CROS sistemleri sesin yönünü bulmayı geri getirmez, ama zayıf taraftan konuşanı duymayı kolaylaştırır. Bu sistemlere uygunluk; işitme testi, KBB hekimi değerlendirmesi ve deneme ile belirlenir.

Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve sunar; son karar test sonucunuza ve denemeye göre verilir.

Kulaklar arasında belirgin fark varsa

İki kulakta farklı derecelerde kayıp olması (asimetrik kayıp) sık görülür. Örneğin bir kulakta hafif, diğerinde orta derecede kayıp olabilir. Bu durumda da çoğu zaman iki cihaz kullanılır; her cihaz o kulağın kendi test sonucuna göre ayrı programlanır. Sağ ve sol kulağın sonuçlarının nasıl gösterildiğini merak ediyorsanız odyogramı nasıl okuyacağınızı ayrı bir rehberde anlattık.

Karar verirken yalnızca ses eşiklerine bakılmaz. Konuşmayı ayırt etme testi, zayıf kulağın cihazdan ne kadar yararlanabileceği konusunda önemli bilgi verir. Zayıf kulak sözcükleri çok düşük oranda ayırt edebiliyorsa, o kulağa yükseltilmiş ses vermek konuşmayı netleştirmek yerine bozuk ve rahatsız edici gelebilir. Böyle durumlarda BiCROS gibi seçenekler gündeme gelir.

İki cihaz birbiriyle nasıl çalışır?

Güncel işitme cihazlarının birçoğu kablosuz olarak birbiriyle haberleşir. Sağ ve sol cihaz bu sayede iki ayrı cihaz gibi değil, tek bir sistem gibi çalışabilir:

• Bir cihazdaki düğmeye bastığınızda ses seviyesi ya da program iki tarafta birlikte değişir.
• Cihazlar ortamı birlikte değerlendirir; gürültülü bir restoranda ya da sessiz bir odada aynı ayara birlikte geçer.
• Bazı modellerde iki cihazın mikrofonları birlikte çalışarak karşınızdaki konuşmacıya odaklanır.
• Telefon görüşmesi ya da müzik iki kulağa birden aktarılabilir.

Bu özellikler modele ve teknoloji seviyesine göre değişir; hepsi her cihazda bulunmaz. Kulaktan kulağa iletişim ancak iki cihaz kullanıldığında devreye girer. Telefon ve televizyon bağlantısı sizin için önemliyse Bluetooth'lu işitme cihazı seçeneklerini inceleyebilirsiniz.

Tek kulak mı, çift kulak mı: karar verirken

İki cihazın maliyeti tek cihazdan belirgin şekilde yüksektir. Fiyatlar çoğunlukla tek cihaz üzerinden verildiği için teklif alırken bu ayrımı netleştirin. Fiyatı etkileyen diğer etkenleri işitme cihazı fiyatları sayfamızda bulabilirsiniz.

Bütçe sınırlıysa tek bir üst seviye cihaz yerine daha temel seviyede iki cihaz seçmek, iki kulağında kaybı olan birçok kişi için daha dengeli bir sonuç verebilir. Bu kararı test sonucunuz ve günlük ihtiyaçlarınız üzerinden birlikte değerlendirmek en sağlıklı yoldur. SGK katkısı ise KBB hekiminin düzenlediği sağlık raporuna bağlıdır; süreci SGK işitme cihazı desteği rehberimizde adım adım anlattık.

Kararı kâğıt üzerinde vermek zorunda değilsiniz. Satın almadan önceki ücretsiz deneme sırasında, kaybınız uygunsa iki cihazla ve tek cihazla dinlemenin farkını birlikte karşılaştırabiliriz. Denemede şu sorulara dikkat edin:

1. Kalabalık ya da gürültülü bir ortamda konuşmayı ne kadar rahat takip ediyorsunuz?
2. Sizi arkadan ya da yandan çağıran birinin yerini bulabiliyor musunuz?
3. Kendi sesiniz ve çevre sesleri iki durumda nasıl geliyor?
4. Bir süre dinledikten sonra hangisinde daha az yoruluyorsunuz?

Henüz test yaptırmadıysanız ilk adım, iki kulağın ayrı ayrı ölçüldüğü bir işitme testidir. Ümraniye'deki merkezimizde ücretsiz işitme testi yapıyor; Phonak, Oticon, Unitron ve Signia modellerini aynı çatı altında deneyebilmeniz için kaybınıza göre ayarlıyoruz.

Kaynaklar

• Hearing Aids — NIDCD (ABD Ulusal Sağırlık ve Diğer İletişim Bozuklukları Enstitüsü)
• Hearing aids and implants — NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti)
• Hearing Aids For Adults — ASHA (Amerikan Konuşma-Dil-İşitme Derneği)